غزال زیاری- زمستان هر سال، با قفل شدن یخ‌های دریایی روی سطح اقیانوس، مساحت قطب جنوب تقریباً دو برابر می‌شود و به‌طور معمول، خلیج برید در شرق قطب جنوب از خرداد تا مرداد به‌طور کامل با پوسته‌ای یخ‌زده پوشیده است.
اما تصاویر ماهواره‌ای ثبت شده در آگوست (مرداد) سال ۲۰۲۴ میلادی، حفره عظیمی را در یخ ثبت کرده که به طور رسمی پولینیا نامگذاری شد؛ منطقه‌ای از آب آزاد دریا که بین یخ‌های دریایی احاطه شده بود.
دانشمندان به این نکته اشاره کردند که تابه امروز، هرگز چنین چیزی در این بازه زمانی از سال مشاهده نکرده بودند. این حفره در بزرگ‌ترین حالتش به مساحت ۸۹ هزار کیلومتر مربع رسید که کمی کوچک‌تر از کل وسعت کشور پرتغال بود. طبق گزارش یک تیم تحقیقاتی از هند به سرپرستی جیبانجیوتی سوین، دانشمند علوم زمین، این حفره در نتیجه مجموعه‌ای از شرایط آب و هوایی شدید، از جمله یک رشته رودخانه‌های جوی شدید و امواج گرمای دریایی ایجاد شده بود.
در بخشی از مقاله منتشر شده توسط این تیم می‌خوانیم: «مجموعه‌ای از رودخانه‌های جوی شدید که معمولاً به عنوان رودخانه‌هایی در آسمان شناخته می‌شوند، رطوبت زیادی را از عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر به منطقه قطب جنوب منتقل کردند که با جریان مداوم رو به جنوب همراه بود و یخ‌های دریایی را به سمت قطب راند.»
از خرداد تا مرداد سال ۲۰۲۴، شش رودخانه جوی، حامل هوای گرم و مرطوب رخ داد که به گفته دانشمندان، این رودخانه‌های جوی خاص، از قوی‌ترین رویدادهای انتقال رطوبت در اواسط زمستان در تاریخ ثبت‌شده هستند. نویسندگان توضیح می‌دهند: «این عوامل در کنار هم باعث افزایش تابش بلندموجِ رو به پایین، گرم‌شدن جو، بارش برفِ گرم و شار حرارتی مثبت به سوی اقیانوس شدند و مجموعه این عوامل در نهایت از رشد یخ دریایی جلوگیری کرد. در همان زمان، بادهای شدید باعث مکش اکمان (Ekman) شده و آب گرم‌تر زیر سطحی را به سمت سطح آوردند که این کمک بزرگی به گرم شدن لایه بالایی اقیانوس نمود؛ از سوی دیگر امواج گرمای دریایی پایدار هم از یخ زدن یخ‌های دریایی جلوگیری کردند.
مکش اکمان چیست؟
مکش اکمان پدیده‌ای است که در هنگام وقوع، حجم زیادی از آب سطح توسط اصطکاک وزش باد بر روی اقیانوس جابجا می‌شود. در این مورد، مکش اکمان آب عمیق قطبی (که در مقایسه با آب سطحی معمول در آن زمان از سال، نسبتاً گرم‌تر و متلاطم‌تر است) را به سطح آورد و بدین ترتیب روند یخ زدن را کند و متوقف کرد.
سوین و تیمش پیش‌بینی می‌کنند که در آینده شاهد پولینیای بیشتری در قطب جنوب خواهیم بود؛ چرا که تغییرات اقلیمی، ضمن تقویت رودخانه‌های جوی، امواج گرمای مکرر و پایدارتری را در هوا و دریا ایجاد کرده و لایه‌های بالایی اقیانوس منجمد جنوبی را گرم‌تر خواهند کرد. اعضای تیم بر این باورند که شرایط کم بودن یخ دریا و تشکیل پولینیا ممکن است در مناطقی که یخ دریا از نظر تاریخی پایدار بوده، به امری مکرر تبدیل شود.
کاهش نگران کننده میزان یخ قطب جنوب
امسال، قطب جنوب به سومین سطح پایین میزان یخ‌های دریایی زمستانی در تاریخ ثبت‌شده رسید. هر چهار رکوردِ پایین‌ترین میزان یخ دریایی زمستانی، در چهار سال گذشته رخ داده است؛ سال ۲۰۲۳ به عنوان حداقل رکورد و سال ۲۰۲۴ (سالی که حفره عظیم در خلیج برید ظاهر شد) در رتبه دوم قرار دارد.
در ماه خرداد امسال، منطقه بزرگی از دریای بلینگسهاوزن (در غرب شبه‌جزیره قطب جنوب) یخ نزد و منطقه‌ای از اقیانوس به اندازه تقریبی فرانسه بدون پوشش یخی باقی ماند؛ این درحالی است که عموماً با یخ دریا پوشیده می‌شد.این درحالی است که یخ دریا در طول سال به صورت شناور، می‌آید و می‌رود؛ بنابراین مستقیماً در تغییرات سطح آب دریا دخالت ندارد. اما این یخ‌ها یک حائل یا سپر در اطراف صخره‌های یخی و یخچال‌های طبیعی ایجاد می‌کنند که پتانسیل خوبی برای افزایش سطح آب دریاها به شمار می‌روند.
حالا و در نبود دامنه گسترده‌ای از یخ دریا در طول زمستان، بخش بیشتری از ورقه‌های یخی قطب جنوب در معرض آب رو به گرمای اقیانوس قرار می‌گیرند و این همان چیزی است که دانشمندان واقعاً نگرانش هستند. باید این را مدنظر داشت که یخ دریا برای اکوسیستم‌های قطب جنوب واقعاً مهم است: شبکه‌های غذایی که بیشتر اقیانوس‌های جهان را تغذیه می‌کنند، به بازگشت منظم یخ بستگی دارند.
شواهد حکایت از آن دارد که این تغییرات در اقلیم جهانی ما، نتیجه فعالیت‌های انسانی به‌ویژه سوزاندن سوخت‌های فسیلی هستند و درعین حال به این معناست که ما می‌توانیم مسیر این روندهای نگران‌کننده را تغییر دهیم.
منبع : sciencealert
۲۲۷۲۲۷
